ผลข้างเคียงของการรักษาผู้ป่วย DTC ด้วย I-131

แบ่งเป็น 1. Acute complication   2. Late complication

1. Acute complication ได้แก่

1.1 Painless neck edema

อาจพบคอบวม โดยพบภายใน 48 ชม. หลังรักษา51 มักพบในผู้ป่วยที่ผ่าตัดเหลือต่อมธัยรอยด์ ปริมาณมาก และให้ I-131 รักษาในขนาดสูง

1.2 Sialadenitis (ต่อมน้ำลายอักเสบ)

พบได้ 10% ของผู้ป่วย52

สาเหตุ เกิดเนื่องจากต่อมน้ำลายได้รับรังสี เพราะ I-131 สามารถขับออกทางน้ำลาย อาการและอาการแสดง ได้แก่ ปวด บวม กดเจ็บ ปากแห้ง การรับรู้รสลดลง มักเกิดภายใน 24 ชม. แรกหลังรักษา โดยส่วนใหญ่จะหายใน 1-4 สัปดาห์ การรักษา ให้ NSAIDS

1.3 Gastrointestinal symptom

อาจพบอาการคลื่นไส้อาเจียนได้ โดยมักเกิดภายใน 36 ชั่วโมงแรกหลังรักษา โดยอาการจะอยู่นานประมาณ 1-48 ชั่วโมง53

1.4 Acute radiation sickness

อาการและอาการแสดง ได้แก่ อ่อนเพลีย ปวดศีรษะ มักพบภายใน 12 ชม. แรกหลัง การรักษาและหายไปภายใน 24-36 ชม.

1.5 Radiation thyroiditis

พบได้ 20% ของผู้ป่วย โดยเฉพาะผู้ป่วยที่ผ่าตัดเหลือต่อมธัยรอยด์ปริมาณมาก54

อาการและอาการแสดง เจ็บบริเวณคอ คอบวม กดเจ็บ และมีอาการของ thyrotoxicosis การรักษา ให้ salicylate หรือ acetaminophen เพื่อลดอาการเจ็บ แต่ถ้ามีอาการเจ็บ และคอบวมมาก อาจให้ corticosteroid เช่น prednisolone 30 mg/day แล้ว tape off ภายใน 7-10 วัน

1.6 Neurologic complication

การแพร่กระจายของมะเร็งมายังสมองพบน้อยมาก การรักษาด้วย I-131 ทำให้เกิด edema หรือ hemorrhage ของก้อนมะเร็ง ซึ่งภาวะแทรกซ้อนจัดเป็น life treatening complication ในผู้ป่วยที่มีการแพร่กระจายของมะเร็ง มายังสมองและไขสันหลัง

2. Late complication ได้แก่

2.1 Bone morrow suppression

การกดการทำงานของไขกระดูกชั่วคราว อาจพบได้ โดยจะทำให้จำนวนเกร็ดเลือดและเม็ดเลือดขาวลดลง ในช่วง 4-6 สัปดาห์ หลังรักษา และผู้ป่วยมักไม่มีอาการ แต่ในกรณีที่ได้รับปริมาณ I-131 มากกว่า 1000 mCi จะทำให้เกิดการกดการทำงานของไขกระดูกอย่างถาวรได้ 55

2.2 Leukemia

การให้ปริมาณ I-131 รวมมากกว่า 1000 mCi หรือการให้ปริมาณ I-131 เกิน 200 mCi/ครั้ง ในช่วงเวลาถี่ๆ น้อยกว่า 6 เดือน จะทำให้เกิด Leukemia ได้ โดยชนิดของ leukemia ที่สัมพันธ์กับ I-131 คือ Acute myeloid leukemia ซึ่งอาจพบภายใน 10 ปี หลังรักษา

2.3 Pulmonary fibrosis

พบในผู้ป่วยที่มี diffuse pulmonary metastases และได้รับปริมาณ I-131 เกิน 250 mCi/ครั้ง56 สามารถหลีกเลี่ยงการเกิด Pulmonary fibrosis ได้ โดยให้ปริมาณ I-131 ในขนาดน้อย (เช่น 75-80 mCi) ในผู้ป่วยที่ TBS มี high uptake ของ I-131 หรือให้ Corticosteroid ด้วย

2.4 Bladder cancer

การให้ปริมาณ I-131 รวมมากกว่า 1000 mCi มีความสัมพันธ์กับการเกิดมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ

การป้องกัน รับประทานน้ำมากๆ หลังรักษาด้วย I-131 เพื่อให้ปัสสาวะเจือจาง และปัสสาวะทุก 1 ชม. ในช่วง 2 วันแรก เพื่อลดปริมาณรังสีในกระเพาะปัสสาวะ

2.5 Testicular function and male fertility

I-131 มีผลต่อการสร้างสเปริ์มในลูกอัณฑะ โดยทำให้การสร้างสเปริ์มลดลง แต่มักจะเป็นชั่วคราว และกลับเป็นปกติภายใน 18 เดือนหลังรักษา57 พบน้อยมากที่จะทำให้เป็นหมันอย่างถาวร

การป้องกัน ดื่มน้ำมากๆ และปัสสาวะบ่อยๆ ในช่วง 2 วันแรกหลังรักษา เพื่อลดปริมาณรังสีสู่ลูกอัณฑะ   เก็บสเปริ์มไว้ในธนาคารสเปริ์ม ในกรณีของผู้ป่วยที่ต้องการมีบุตร, ได้รับปริมาณ I-131 รวม ในขนาดที่สูง และมีการกระจายของมะเร็งบริเวณใกล้ลูกอัณฑะ เช่น มีการแพร่กระจายของมะเร็ง มายังบริเวณกระดูกเชิงกราน

2.6 Ovarian function and female fertility

ยังไม่ทราบผลแน่ชัด บางรายงานว่า อาจทำให้เป็นหมันได้ ถ้าได้รับปริมาณ I-131 มากกว่า 730 mCi 58 แต่บางรายงานว่า ไม่พบอัตราการเป็นหมันเพิ่มขึ้น ในผู้ป่วยที่ได้รับการรักษาด้วย I-131 59

2.7 Parathyroid dysfunction

ยังไม่ทราบผลแน่ชัด บางรายว่า I-131 ไม่มีผลต่อการทำงานของต่อมพาราธัยรอยด์ เนื่องจากมี radioresistant แต่บางรายงานว่า I-131 อาจทำให้เกิดภาวะ hypoparathyroid ได้ 60-61